Peyami Safa'nın düşünce dünyasının en temel gerilim hattını oluşturan Doğu-Batı meselesi, onun hem edebi eserlerinin hem de felsefi yazılarının arkasındaki temel itici güçtür. Bu çalışma, mevcut künye bilgilerine göre, Safa'nın bu iki dünya arasındaki konumlanışını, bu gerilimi nasıl yaşadığını ve eserlerine nasıl yansıttığını ele almaktadır. Yazarın kimliği, milliyetçiliği, Batı hayranlığı ve muhafazakâr değerleri arasındaki çelişkiler, dönemin aydın tartışmalarıyla iç içe geçerek derinlemesine bir portre çizmektedir.

Yazarın Anlatımı​

Çalışmanın anlatım biçimi, Peyami Safa'nın kendi üslubundan izler taşımakla birlikte, biyografik ve analitik bir yaklaşımı birleştirmektedir. Dönemin sosyo-kültürel bağlamı ile Safa'nın bireysel tercihleri arasındaki ilişki, somut örneklerle ortaya konmaktadır. Yazarın farklı dönemlerdeki eserlerinden alınan pasajlar, düşünce evrimini somutlaştırmakta ve okuyucuya birinci elden kanıt sunmaktadır. Anlatımda akademik ciddiyet korunurken, Safa'nın kendine özgü polemikçi ve keskin üslubuna da zaman zaman yer verilmektedir.

Kitabın Türü ve Yapısı​

Bu çalışma, biyografi ile edebiyat eleştirisi ve düşünce tarihi incelemesinin kesişim noktasında konumlanmaktadır. Klasik bir yaşam öyküsünden ziyade, belirli bir tematik eksen etrafında şekillenmiş bir aydın portresi sunmaktadır. Yapı, kronolojik bir çerçeve izlemekle birlikte, her bölümde belirli bir eser veya dönem merkeze alınarak derinlemesine bir okuma yapılmaktadır. Bu yaklaşım, konunun bütünlüğünü korurken, belirli noktaların daha ayrıntılı işlenmesine olanak tanımaktadır.

Okura Sunduğu Deneyim​

Kitap, Peyami Safa'yı yüzeysel bir "Doğu-Batı çatışması" anlatısının ötesine taşıyarak, onun düşüncesindeki nüansları ve çelişkileri gözler önüne sermektedir. Okuyucu, Safa'nın keskin polemiklerinin ve apaçık Batı yanlısı tutumunun ardındaki karmaşık kimlik arayışını kavramaya başlamaktadır. Türk modernleşmesinin dilemmasını kişisel bir hikâye üzerinden deneyimlemek, Soytarı'dan Dokuzuncu Hariciye Koğuşu'na uzanan geniş bir yelpazede eserleriyle yüzleşmek için zemin hazırlamaktadır.

Genel Değerlendirme​

Çalışmanın güçlü yönü, belirli bir tez etrafında sistematik bir analiz sunması ve Safa'nın eserlerini bu çerçevede yeniden okumasıdır. Dönemin aydın tartışmalarına referanslar, konuyu geniş bir bağlama oturtmaktadır. Bazı okurlar, Safa'nın polemikçi yönünün ağırlıklı işlenmesini eksiklik olarak görebilir; çünkü onun edebi başarısı yalnızca düşünce dünyasıyla değil, aynı zamanda anlatım teknikleri ve karakter inşasıyla de ilgilidir. Bununla birlikte, çalışma hedefini, yani "Doğu-Batı arasındaki gerilimi" merkeze aldığında, bu sınırlama anlaşılabilir bir tercih olarak karşımıza çıkmaktadır. Türk düşünce tarihi ve edebiyatıyla ilgilenen okurlar için, dönemin aydın tartışmalarını ve bir yazarın bu tartışmalardaki yerini anlamak açısından katkı sağlayan bir inceleme niteliğindedir.