Peyami Safa'nın 1939'da yayımlanan Fatih-Harbiye, İstanbul'un iki yakası arasında sembolik bir karşıtlık kurarak Doğu ile Batı arasındaki kültürel çatışmayı bireysel bir kimlik bunalımı üzerinden anlatan bir roman. Yazar, Harbiye'nin Batılılaşma idealiyle Fatih'in İslami gelenek arasındaki gerilimi, genç bir adamın iç dünyasında somutlaştırıyor.

Romanın merkezindeki Şevket, toplumsal değişim rüzgârının etkisiyle hem kendi kimliğini hem de mensup olduğu kültürü sorgulamaya başlar. Fatih'te büyümüş, geleneksel değerlerle yetişmiş olan Şevket, bir yanda annesinin ve mahallesinin sunduğu İslami-türkü hayat, öbür yanda Harbiye'deki Batılı hayat tarzı arasında bocalamaktadır. Bu iki yakayı simgesel olarak geçen Şevket'in yolculuğu, aynı zamanda erken cumhuriyet döneminin Türk toplumunda yaşanan kültürel arayışın bir aynasıdır. Safa, karakteri aracılığıyla yalnızca bireysel bir ikilem değil, toplumsal düzeyde sürüp giden Batılılaşma tartışmasını da sahneye koyar. Romanın yükü büyük ölçüde bu tematik çerçeveye dayanır ve anlatı, felsefi bir derinlik arayışı ile sosyolojik bir gözlemi birleştirmeye çalışır.

Safa'nın anlatım dili, dönemi için oldukça akıcı ve bilinçli bir üsluba sahip. Yazar, karakterlerin iç dünyasını okuyucuya aktarırken zaman zaman didaktik bir ton kullanmaktan kaçınamaz; özellikle fikir tartışmalarında karakterlerin konuşma biçimleri, roman kişilerinin kendi sesleri olmaktan çok yazarın düşüncelerini taşıyan araçlar olarak işlev görebilir. Bununla birlikte atmosfer yaratma konusunda başarılıdır; İstanbul'un mevsimlerle değişen silueti, Şevket'in iç çatışmasına eşlik eden bir fonda canlı tutulur. Tempo açısından roman, olay örgüsüne değil düşünsel sorunsala dayandığından hareketli bir anlatıdan çok diyalog ağırlıklı bir yapı sergiler; bu da romanın 1930'lar Türk edebiyatındaki fikir romanı geleneğiyle uyumlu olduğunu gösterir.

Roman, dönemin toplumsal meselelerini bireysel trajediyle harmanlaması bakımından değerli bir belge niteliği taşır. Ancak bugünün okuru için karakterlerin psikolojik derinliği bazen yeterince işlenmiş görünmeyebilir; Şevket'in bunalımı daha çok felsefi bir çerçeve içinde kalır, duygusal alt katmanları biraz yüzeysel kalır.

Türkiye'nin modernleşme serüvenini edebi bir mercekten izlemek isteyen okurlar için Fatih-Harbiye, tarihsel bağlamı güçlü ve düşündürücü bir metin. Roman, sorduğu soruların evrenselliğini korumasına karşın, anlatım biçimi ve karakter inşası açısından döneminin izlerini taşır; bu da eseri hem bir dönem romanı hem de süregelen bir kültürel tartışmanın parçası olarak okumayı mümkün kılar.